solución á proposta juvenes 2007 inglés

LOS TURISTAS PUEDEN APORTAR SU GRANO DE ARENA

El turismo de masas es un fenómeno moderno facilitado por el desarrollo en las tecnologías del transporte y un mejor nivel de vida. De solo diez millones de turistas en todo el mundo en 1950, se estima que en 2010 la cifra habrá alcanzado un billón. Hoy millones de personas viajan por el mundo para admirar las maravillas naturales y las construidas por el hombre. Este interés por el patrimonio natural y cultural es importante para la economía, puesto que el turismo genera ingresos procedentes del gasto directo y apoya varios sectores económicos. Pero no es oro todo lo que reluce. Si no se controla, el turismo puede causar daños irreversibles en el entorno y en la sociedad, no sólo en los destinos turísticos sino también en las comunidades locales que viven allí.

Por ejemplo, muchos turistas están ansiosos por viajar a lugares conocidos por su belleza natural, sin embargo, algunos de los destinos vacacionales más hermosos tienen entornos frágiles y sus comunidades locales cada vez se ven más presionadas por el incremento del turismo. Esto puede abarcar desde un envoltorio de pescado frito con patatas tirado en la calle hasta un campin cerca de un refugio de aves. Por fortuna, el impacto que nuestros viajes tienen sobre el medioambiente ya está siendo reconocido. La industria turística ha empezado a ofrecer viajes que permiten que los viajeros contribuyan positivamente a la conservación y a la economía de las comunidades locales mientras se minimizan los efectos negativos que  pueda tener el turismo. Se le conoce como “turismo responsable” o “ecoturismo”. Por ejemplo, los lugareños pueden involucrarse de verdad en proyectos turísticos y puede fomentarse que las agencias de viajes reinviertan sus beneficios en el desarrollo local.

La Unión Europea también financia programas en el ámbito del desarrollo rural que animan a los jóvenes a dedicar parte de sus vacaciones a actividades que beneficien directamente a las zonas rurales. De esta manera, tienen la oportunidad no sólo de mejorar sus conocimientos y aptitudes sino también de conocer y descubrir gente y lugares nuevos, mientras que pueden marcar realmente la diferencia en la preservación del campo!

cambios introducidos (sesión de trabajo, 31 de octubre de 2012)

párrafo 1, disfrutar de - admirar

hechas - construidas

la herencia - el patrimonio

párrafo 2, ir - variar, abarcar

santuario - refugio

entorno natural - medioambiente

los operadores - la industria turística

turistas - viajeros

nativos - lugareños

participar - involucrarse

párrafo 3, campo - ámbito

alternativas que consideramos válidas

no todo es de color (de) rosa = no es oro todo lo que reluce

incremento = crecimiento

mientras = al tiempo que

de esta manera =  de este modo 

versión inglesa

juvenes translatores 2011

Como cada ano, temos solicitado participar no concurso Juvenes Translatores da UE, e como cada ano esperamos que nos admitan. Seica é un sorteo pero resulta que nunca nos toca. Igual desta vez si, crucemos os dedos. O equipo de persoas que se están entrenando para o evento son Alba, Nerea, Noelia, Silvia, Laura, Daniel, e Iago.

Tomas Tranströmer en galego?

Liliana Valado, profesora da Universidade de Vigo, tradutora e especialista en literatura sueca, realizou para Edicións Xerais a primeira tradución do sueco ao galego: Os irmáns corazón de león (2003), unha obra de Astrid Lindgren, a creadora de Pipi Calzaslargas. «Realicei un intercambio en Suecia e Lindgren era unha obsesión persoal. Ten sido traducida a máis de oitenta linguas, pero nunca antes ao galego». Valado tamén é responsable de que Casa de bonecas (2007) de Ibsen se poida ler na nosa lingua.

Sobre a concesión do Nobel de Literatura a Tomas Tranströmer (1931, Estocolmo) Valado comenta que «é un galardón merecido. Se sorprende é porque é un poeta e a poesía é un xénero minoritario, pero o realmente curioso é que non llo concederan antes». O poeta sueco «supuxo un punto de inflexión e modernizou a poesía, tanto nos temas coma no xeito de escribir. La literatura sueca, tanto poesía coma narrativa, é moi descritiva e intimista. Emprega un sintaxe moi condensada».

«Tormenta»

DE súpeto, o que camiña atopa aquí o vello,

enorme carballo, coma un alce petrificado coa súa interminable

cornamenta, fronte á fortaleza verdenegra

do mar de setembro.

Tormenta nórdica. É o tempo no que

os acios de serbas maduran. Desperto na oscuridade,

oigo as constelacións piafar nas súas cortes,

nas alturas, sobre as árbores.

 O ceo a medio facer

Non hai absolutamente nada traducido deste autor na nosa lingua. A primeira tradución ao castelán data de 1991, cando Hiperión publicou a antoloxía Para vivos y muertos, a cargo de Francisco Uriz, case medio século dende que Tranströmer empezara a escribir, con dezasete anos. Logo apareceron El cielo a medio hacer (2010), con prólogo de Carlos Pardo e Deshielo a mediodía (2010), tamén en Nórdica, unha edición bilingüe a cargo de Roberto Mascaró. Escaso bagaxe para un autor que leva publicado unha ducia de libros dende 1954 ata 2004.

«Apuntes de lume»

CANDO os meses tristes, escintilou miña vida só cando fixen amor contigo

como luciérnaga que acende e apaga, acende e apaga - a medias pode un seguir camiño na noite escura do olivar.

Cando os meses tristes, estaba a ánima desesperada e sen vida

pero o corpo camiño direito cara ti.

O ceo da noite ruxiu.

Silandeiramente ordeñabamos cosmos e sobrevivimos.

A súa tradución ao galego será inda máis complicada; sobre a situación en castelán comenta Valado que «as editoriais non apostan pola poesía porque é un xénero que ten un baixo índice de lectura, especialmente en España, onde o índice lector en xeral xa é baixo. A poesía chega a un público restrinxido; non é como a industria de novela urbana norteamericana, da que todos nos enteramos». Estas traducións malas e bastante libres (de traducións ao castelán, nin sequera do sueco) non van resolver nada, pero testemuñan a situación. Un poeta estupendo sen voz galega.

«Reino da Inseguridade»

XEFA de oficina inclínase e traza unha cruz

e oscilan pendentes como espada de Damocles.

Así como volvoreta fráxil se invisibiliza no chan

conflúe o demo co diario aberto.

Un casco que ninguén leva toma o poder.

Tartaruga nai fuxe voando baixo auga.

Góndola fúnebre

FONTES:
DE SANTOS, Ágatha: "El sueco Tomas Tranströmer gana el Nobel de Literatura por su poesía austera", Faro de Vigo, 07 outubro 2011.
FRANCO, Camilo: "El Nobel salda su deuda con la poesía premiando a Tranströmer", La Voz de Galicia, 07 outubro 2011.
PENELAS, Sandra: "Los secundarios de la literatura", Faro de Vigo, 11 febreiro 2007.
S., R.: "El traductor tiene que negociar sus tarifas, pero nadie discute la minuta de un abogado", Atlántico Diario, 04 outubro 2010.

Plácido Castro, no Día Internacional da Tradución

Plácido Ramón Castro del Río (Corcubión, 1902 - Cambados, 1967) será un completo descoñecido para moitos galegos. Entre moitas outras cousas (político, poeta, ensaista, profesor ou periodista) foi tradutor. É por iso que é axeitado lembrar hoxe, o Día Internacional da Tradución (honrando a Xerome, o primeiro en traducir a Biblia ao latín) algo da súa peripecia.

En setembro de 1933, en plena II República, representou ao Partido Galeguista no Congreso de Nacionalidades Europeas celebrado no Hotel Savoy de Berna. Alí leu, primeiro en galego e logo en inglés, unha declaración na que se proclamaba Galiza como nación. Por suposto foi represaliado durante o franquismo, sendo exiliado en 1940 a residir a máis de 100 kms do seu fogar; escolleu Vigo pero en 1949 xa se instalara en Londres, fuxindo da asfixia cultural e política que paralizaba a nosa terra. Alí traballou para a BBC, contribuíndo a consolidar unha programación en galego; nunha ocasión ao ser preguntado en antena, "cal é a calidade máis digna da ánima humana?", repondeu, "a tolerancia".

A súa familia enviárao e estudar a Glasgow dende os seis anos ata rematar estudos de filoloxía inglesa. As súas primeiras traducións de poemas irlandeses, escoceses e ingleses de autores entón descoñecidos pero agora figuras chave coma Yeats ou Blake apareceron en galego en El Pueblo Gallego, Diario de Pontevedra ou a revista Céltiga. É, por tanto, un pioneiro. Durante a República, 1935, colabora cos Vilar Ponte ao traducir, na Editorial Nós, Teatro irlandés. Dous folkdramas de Yeats.

En 1949 publica en Buenos Aires, Editorial Alborada, Poesía inglesa e francesa verquida ao galego, en colaboración con Lois Tobío e Delgado Gurriarán. E na súa última etapa, xa en Galiza dende finais dos anos 50, publica a primeira tradución do inglés ao galego de As Rubáiyat, obra persa do século XI de Omar Kayyam.

Tamén deixou apuntes teóricos e cría que a tradución poría o galego en igualdade co resto de linguas e potenciaría a primeira opción da disxuntiva que marcou as súas dúas vidas, antes e despois da guerra: "cosmopolita ou castelán de imitación". Quizás esta disxuntiva valga para todos os que nos sentimos galegos.

Existe unha fundación que leva o seu nome; tamén o Premio Plácido Castro de Tradución, convocado anualmente; e en 1997 publicose Plácido Castro. Humanista, liberal, cosmopolita: símbolo da universalidade do nacionalismo galego de Xulio Ríos Paredes en Ir Indo Edicions. Á súa figura, polo tanto, ten tido certo recoñecemento, un proceso non exento de problemas, como reflicte a poblemática xurdida coa colocación dunha placa conmemorativa na fachada do edificio da rúa Reconquista de Vigo que foi o seu fogar durante anos.

BIBLIOGRAFÍA:
PONTEVEDRA, Silvia R.: "El segundo destierro de Plácido Castro", El País, 26 xuño de 2009.
REINERO, David: "As vidas verquidas do tradutor Plácido Castro", El País, 30 setembro 2011.
"Vilagarcía conta dende hoxe cunha rúa dedicada a Plácido Castro en Carril", Xornal de Galicia, 1 novembro 2009.

vicio inherente

2009

Voluntaria ou non, a viaxe a que o mandara Vehi con aquela poción máxica foi tal que Doc seguía esperando esquecela co tempo.
Todo comezara, ao parecer, facía uns tres mil billóns de anos, nun planeta dun sistema solar binario bastante lonxe da Terra. Doc daquela era algo así coma Xqq, e debido aos dous soles e a como amencían ou se poñían, traballaba a turnos moi complicados, limpándoo que deixaba unha manchea de científicos-sacerdotes que inventaban cousas nunhas instalacións xigantescas que anteriormente tiñan sido unha montaña de osmio puro. Un día oíu balbordo nun corredor inferior semirestrinxido e foi botar un ollo. Operarios normalmente sedados e estudiosos estaban ás carreiras dun lado para outro movidos por un xúbilo incontrolable. Non paraban de berrar, “conseguímolo!”. Un deles agarrou a Doc., ou mellor dito, a Xqq. “Aquí o está, o suxeito perfecto!”. Case sen darse conta estaba asinando pases, e ao estar disfrazado co que pronto sabería era unha vestimenta de hippie clásico do planeta Terra, e trasladalo a unha sala na que palparexaba a luz dun xeito estraño e na que se repetían motivos dos Looney Tunes nun mosaico repetidos obsesivamente en varias dimensións simultaneamente en frecuencias claramente audibles e espectrais innomeables ... O persoal do laboratorio explicáballe mentres que acababan de inventar a viaxe polo tempo intergaláctico e que estaba a piques de ser enviado ao universo e quizás 3 trillóns de ano no futuro. “Ah, e outra cousa,” xusto antes de pulsar o último interruptor, “o universo? estivo como a ... expandirse? Así que cando chegues, todo o resto pesará o mesmo, pero será máis grande? con todas as moléculas separadas? excepto ti – ti terás o mesmo tamaño e densidade. O quere dicir que medirás un pé menos que todos os demais, pero moito máis compacto. Coma un sólido?
“Podo atravesar paredes?” preguntou Xqq, pero para entón o espacio e o tempo, como el os coñecía, por non mencionar o son, a luz, e as ondas cerebrais, estaban a sufrir estes cambios sen precedentes, e o seguinte foi que estaba na esquina de Crista da Duna co Bulevar de Praia Gordiña mirando o que semellaba unha interminable procesión de mozas en bikini, das que algunhas lle sorrían e lle ofrecían uns delgados obxectos cilíndricos cuxos productos de oxidación aparentemente foran pensados para inhalar ...
Resultou que podía atravesar muros sen morteiro sen moito problema, inda que, ao carecer de visión de raios x, meteuse en leas desagradables con tacos de madeira nas paredes e co tempo reduciu a práctica. A súa nova hiperdensidade tamén lle permitiu ás veces desviar armas simples que lle apuntaban con intencións hostís, inda que as balas eran outra historia, e tamén aprendeu a evitalas no posible. Lentamente a Praia Gordiña da súa viaxe fundiuse coa versión normal e empezou a asumir que as cousas volvían ao costume, excepto cando, de cando en vez, se esquecía e se arrimaba á parede e de súpeto se atopaba medio dentro medio fora e tentando desculparse con alguén ao outro lado.
- Ben, supuxo Sortilexio, a moitos de nos incomódanos descubrir algún aspecto segredo da nosa personalidade. Pero non é como para poñerse a medir tres pés de alto e ter a densidade do chumbo.
- É doado dicilo. Inténtao.

Tradución ao galego por XINDIRIZ do texto tirado de
THOMAS PYNCHON Inherent Vice. The Penguin Press, New York (2009); páxinas 106 – 107.

proxecto Trasno

proxecto Trasno reúne a tradutoras e tradutores, trasnegas e trasnegos, que de xeito voluntario se integran en grupos e proxectos de localización de software libre.

sen case apoio oficial téñense consolidado coma unha referencia na materia, tendo contribuído decisivamente a fixar a lingua galega no referido á terminoloxía informática. o seu traballo inclúe a tradución dos programas (utilidades, interfaces de usuario e instalación das distribucións de GNU/Linux), a documentación sobre diferentes aspectos do sistema, e un dicionario para o corrector ortográfico.

reúnense de cando en vez (unha ou dúas veces ao ano) para discutir e analizar dúbidas e disparidades que van xurdindo nas denominadas trasnadas, ás que calquera con interese podería asistir. co seu entusiasmo e bo quefacer teñen logrado que a nosa comunidade lingüística, moi por diante doutras con maior potencial en canto a recursos humanos e materiais, teña versións galegas de gran número de aplicativos informáticos.

segundo a wikipedia a asociación xurdiu da fusión de dous grupos distintos que empezaron a colaborar a principios de 2000: o grupo GzLinux, fundado por Manuel A. Fernández Montecelo e Nuno André Novo (Woden) e que se adicaba á tradución de documentación (guías e manuais); e o grupo GPUL (Grupo de Programadores e Usuarios de Linux da Universidade da Coruña), un subproxecto coordinado por Jacobo Tarrío, para a localización das utilidades de GNU e programas libres en xeral.

cotovía

Cotovía é un sistema de conversión texto-voz bilingüe para Galego e Castelán desenvolvido polo Grupo de Tecnoloxías da Fala da Universidade de Vigo e un grupo de investigadores da Universidade de Santiago de Compostela co apoio do Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades.