o verán sen homes

trafegando ronseis

Sometime after he said the word pause, I went mad and landed in the hospital. He did not say I don’t ever want to see you again or It’s over, but after thirty years of marriage pause was enough to turn me into a lunatic whose thoughts burst, ricocheted, and careened into one another like popcorn kernels in a microwave bag. I made this sorry observation as I lay on my bed in the South Unit, so heavy with Haldol I hated to move. The nasty rhythmical voices had grown softer, but they hadn’t disappeared, and when I closed my eyes I saw cartoon characters racing across pink hills and disappearing into blue forests. In the end, Dr. P. diagnosed me with Brief Psychotic Disorder, also known as Brief Reactive Psychosis, which means that you are genuinely crazy but not for long. If it goes on for more than one month, you need another label. Apparently, there’s often a trigger or, in psychiatric parlance, “a stressor,” for this particular form of derangement. In my case, it was Boris or, rather, the fact that there was no Boris, that Boris having his pause. They kept me locked up for a week and a half, and then they let me go. I was an outpatient for a while before I found Dr. S., with her low musical voice, restrained smile, and goodear for poetry. She propped me up – still props me up, in fact.

The Summer without Men: A Novel

Siri Hustvedt

2011

traducida ao galego por Alejandro Tobar e corrixida por Benxamín Constante e Isabel Soto e publicada como

O verán sen homes

Hugin e Munin, 2016

  

siri hustvedt
i.blogs.es

Pouco tempo despois de que el dixese a palabra "pausa", toleei e fun directa para o hospital. Non dixo "Non quero volver a verte máis" ou "Acabouse", pero tras trinta anos de casados, esa "pausa" abondou para me converter nunha lunática coa cabeza a piques de estourar, coas matinacións a rebotar e a bater entre si coma flocos de millo que choutan na bolsa dentro do microondas. Concibín esta lamentable observación namentres xacía na miña cama do Pavillón Sur, tan saturada de antipsicóticos Haldol que apenas me daba movido. As repulsivas e compasadas voces foran esmorecendo, mais non desapareceran de vez, e cando pechaba os ollos vía personaxes de debuxos animados que avanzaban á carreira por cuíñas rosas para deseguido desaparecer entre bosques azuis. Ao cabo, o doutor P. diagnosticoume un Trastorno Psicótico Transitorio, coñecido tamén como Psicose Reactiva Transitoria, o cal significa que a tolemia é real, por máis que temporal. No caso de que o trastorno dura máis dun mes, cómpre buscarlle unha nova etiqueta. Seica existe un aliciente –na xerga psiquiátrica, un “factor de estrés” – que dispara este tipo de psicoses. No meu caso desencadeouna Boris, ou máis ben a falla de Boris, quen quixera facer a súa pausa. Encerráronme por espazo dunha semana e media e a continuación deixáronme marchar. Mantiven o status de paciente externa durante algún tempo, antes de dar coa doutora S., coa súa voz avelaíña e melodiosa, co seu lene sorriso e o seu bo oído para a poesía. Ela deume azos; de feito, segue a darmos.

o gato negro

FOR the most wild, yet most homely narrative which I am about to pen, I neither expect nor solicit belief. Mad indeed would I be to expect it, in a case where my very senses reject their own evidence. Yet, mad am I not - and very surely do I not dream. But to-morrow I die, and to-day I would unburthen my soul. My immediate purpose is to place before the world, plainly, succinctly, and without comment, a series of mere household events. In their consequences, these events have terrified - have tortured - have destroyed me. Yet I will not attempt to expound them. To me, they have presented little but Horror - to many they will seem less terrible than barroques. Hereafter, perhaps, some intellect may be found which will reduce my phantasm to the common-place - some intellect more calm, more logical, and far less excitable than my own, which will perceive, in the circumstances I detail with awe, nothing more than an ordinary succession of very natural causes and effects.

From my infancy I was noted for the docility and humanity of my disposition. My tenderness of heart was even so conspicuous as to make me the jest of my companions. I was especially fond of animals, and was indulged by my parents with a great variety of pets. With these I spent most of my time, and never was so happy as when feeding and caressing them. This peculiarity of character grew with my growth, and, in my manhood, I derived from it one of my principal sources of pleasure. To those who have cherished an affection for a faithful and sagacious dog, I need hardly be at the trouble of explaining the nature or the intensity of the gratification thus derivable. There is something in the unselfish and self-sacrificing love of a brute, which goes directly to the heart of him who has had frequent occasion to test the paltry friendship and gossamer fidelity of mere Man.

I married early, and was happy to find in my wife a disposition not uncongenial with my own. Observing my partiality for domestic pets, she lost no opportunity of procuring those of the most agreeable kind. We had birds, gold-fish, a fine dog, rabbits, a small monkey, and a cat.

This latter was a remarkably large and beautiful animal, entirely black, and sagacious to an astonishing degree. In speaking of his intelligence, my wife, who at heart was not a little tinctured with superstition, made frequent allusion to the ancient popular notion, which regarded all black cats as witches in disguise. Not that she was ever serious upon this point - and I mention the matter at all for no better reason than that it happens, just now, to be remembered.

Pluto - this was the cat's name - was my favorite pet and playmate. I alone fed him, and he attended me wherever I went about the house. It was even with difficulty that I could prevent him from following me through the streets.

Our friendship lasted, in this manner, for several years, during which my general temperament and character - through the instrumentality of the Fiend Intemperance - had (I blush to confess it) experienced a radical alteration for the worse. I grew, day by day, more moody, more irritable, more regardless of the feelings of others. I suffered myself to use intemperate language to my wife. At length, I even offered her personal violence. My pets, of course, were made to feel the change in my disposition. I not only neglected, but ill-used them. For Pluto, however, I still retained sufficient regard to restrain me from maltreating him, as I made no scruple of maltreating the rabbits, the monkey, or even the dog, when by accident, or through affection, they came in my way. But my disease grew upon me - for what disease is like Alcohol! - and at length even Pluto, who was now becoming old, and consequently somewhat peevish - even Pluto began to experience the effects of my ill temper.

One night, returning home, much intoxicated, from one of my haunts about town, I fancied that the cat avoided my presence. I seized him; when, in his fright at my violence, he inflicted a slight wound upon my hand with his teeth. The fury of a demon instantly possessed me. I knew myself no longer. My original soul seemed, at once, to take its flight from my body; and a more than fiendish malevolence, gin-nurtured, thrilled every fibre of my frame. I took from my waistcoat-pocket a pen-knife, opened it, grasped the poor beast by the throat, and deliberately cut one of its eyes from the socket! I blush, I burn, I shudder, while I pen the damnable atrocity.

When reason returned with the morning - when I had slept off the fumes of the night's debauch - I experienced a sentiment half of horror, half of remorse, for the crime of which I had been guilty; but it was, at best, a feeble and equivocal feeling, and the soul remained untouched. I again plunged into excess, and soon drowned in wine all memory of the deed.

In the meantime the cat slowly recovered. The socket of the lost eye presented, it is true, a frightful appearance, but he no longer appeared to suffer any pain. He went about the house as usual, but, as might be expected, fled in extreme terror at my approach. I had so much of my old heart left, as to be at first grieved by this evident dislike on the part of a creature which had once so loved me. But this feeling soon gave place to irritation. And then came, as if to my final and irrevocable overthrow, the spirit of PERVERSENESS. Of this spirit philosophy takes no account. Yet I am not more sure that my soul lives, than I am that perverseness is one of the primitive impulses of the human heart - one of the indivisible primary faculties, or sentiments, which give direction to the character of Man. Who has not, a hundred times, found himself committing a vile or a silly action, for no other reason than because he knows he should not? Have we not a perpetual inclination, in the teeth of our best judgment, to violate that which is Law, merely because we understand it to be such? This spirit of perverseness, I say, came to my final overthrow. It was this unfathomable longing of the soul to vex itself - to offer violence to its own nature - to do wrong for the wrong's sake only - that urged me to continue and finally to consummate the injury I had inflicted upon the unoffending brute. One morning, in cool blood, I slipped a noose about its neck and hung it to the limb of a tree; - hung it with the tears streaming from my eyes, and with the bitterest remorse at my heart; - hung it because I knew that it had loved me, and because I felt it had given me no reason of offence; - hung itbecause I knew that in so doing I was committing a sin - a deadly sin that would so jeopardize my immortal soul as to place it - if such a thing were possible - even beyond the reach of the infinite mercy of the Most Merciful and Most Terrible God.

On the night of the day on which this cruel deed was done, I was aroused from sleep by the cry of fire. The curtains of my bed were in flames. The whole house was blazing. It was with great difficulty that my wife, a servant, and myself, made our escape from the conflagration. The destruction was complete. My entire worldly wealth was swallowed up, and I resigned myself thenceforward to despair. (...)

The Black Cat

Edgar Allan Poe

1845

traducido ao galego como

O gato negro

por Carlos Acevedo

Aula das Letras, Vicens Vives

Para o brutal e ao mesmo tempo doméstico relato que vou escribir, nin espero nin pido credulidade. Tolo sería eu se tal cousa esperase nun caso en que os meus propios sentidos rexeitan o que perciben. Non obstante, tolo non son, e desde logo tampouco estou a soñar. Mais vou morrer maña, e hoxe gustaríame aliviar o péso que carga a miña alma. O meu propósito inmediato consiste en expor aos ollos do mundo de xeito simple, sucinto' e sen comentarios, unha serie de meros acontecementos domésticos cuxas consecuencias me aterrorizaron, me torturaron, me destruíron. Mais non tentarei explicalos. Para min non supuxeron máis ca un horror; a moitos pareceranlles máis grotescos ca terribles. No futuro, talvez exista algunha mente que reduza a miña fantasmagoría a banalidade; algunha mente máis calma, máis lóxica e moito menos excitable ca a miña, e que perciba nas circunstancias que con espanto describo unha ordinaria sucesión de naturalísimas causas e efectos.

Desde a infancia destaques sempre polo meu natural dócil e humano. A miña tenrura de corazón era tan conspicua que suscitaba a mofa dos meus compañeiros. Tíñalles especial afecto aos animais, e os meus pais consentíanme ter unha gran variedade de mascotas. Con elas pasaba a maior parte do meu tempo, e a miña felicidade era insuperable cando lles daba de comer e lles facía festas. Tal peculiaridade do meu carácter foi crecendo comigo e, sendo xa un home, obtiven dela unha das principais fontes de pracer. Aos que algunha vez sentiron afecto por un fiel e sagaz can apenas teño que molestarme en explicarlles a natureza e a intensidade da gratificación que se pode obter. Hai algo no xeneroso e sacrificado amor dun animal que vas dereito ao corazón daquel que tivo con frecuencia a ocasión de probar a ruin amizade e a fráxil fidelidade do home.

Cases cedo, e tiven a fortuna de encontrar na miña muller un carácter afín ao meu. Ela, tras observar a miña querenza polos animáis de compañía, non perdeu a ocasión de buscar aqueles que resultan máis agradables. Tiñamos paxaros, peixiños de cores, un bo can, coellos, un pequeno mono e mais un gato.

Este último era un animal considerablemente grande e fermoso, totalmente negro, e sagaz até un punto abraiante. Canto á súa intelixencia, a miña muller, que no fondo estaba algo impregnada de superstición, facía frecuentes alusións á antiga crenza popular de que os gatos negros son meigas disfrazadas. Non é que ela tomase en serio esta cuestión, e se a menciono non é por outra razón que porque acabo de recordala agora mesmo.

Plutón, pois ese era o seu nome, era a miña mascota e o meu compañeiro favorito. Só lle daba de comer eu, e seguíame a onde queira que fose dentro da casa. Mesmo me resultaba difícil impedirlle que me seguise pola rúa.

A nosa amizade durou desta maneira varios anos, durante os cales o meu temperamento e o meu carácter, por causa da intemperanza no beberá -e ruborízome ao confesalo-, experimentaran un radical empeoramento. Co pasar dos días, fun tornándome máis amargado, máis irascible, máis indiferente perante os sentimentos alleos. Dei en tratar a miña esposa cunha linguaxe desapropiada. E por fin acabei tratándoa con violencia. Os meus animais, sobra dicilo, tiveron que padecer a miña mudanza de carácter. Non só os tiña abandonados, senón que os maltrataba. Non obstante, a Plutón seguía téndolle consideración suficiente para refrearme no maltrato, mentres que non tiña escrúpulo ningún á hora de maltratar os coellos, o mono ou mesmo o can cando por accidente, ou por afecto, se interpuñan no meu camiño. Mais a miña doenza foi a peor -e que doenza é o alcohol! Ao final, mesmo Plutón, que xa la vello e, por tanto, se tornara un pouco irritable, mesmo Plutón comezou a experimentar os efectos do meu mal temperamento.

Unha noite, de volta na casa moi bébedo, procedente dun dos meus paradoiros da vila, tiven a sensación de que o gato evitaba a miña presenza. Agarreino e entón, atemorizado coa miña violencia, inflixiume cos dentes unha leve ferida na man. Decontado apoderouse de min unha furia demoníaca. Xa non era eu. Semellaba que a alma me escapara do corpo e unha crudelísima maldade, nutrida de xenebra, excitou até a última fibra do meu ser. Tires do peto do chaleco unha navalla, abrina, agarres a coitada criatura polo pescozo e deliberadamente arrinqueille un ollo da órbita! Ruborízome, desespérome, arrepíome ao escribir tan abominables atrocidade.

Cando recuperes a razón pola mañá, despois de durmir os efluvios do meu desenfreo nocturno, experimentes unha sensación a medio camiño entre o horror e o remorso polo crime do cal era culpable. Mais tratábase, como moito, dun sentimento feble e equívoco, e a alma quedárame intacta. Entregueime de novo ao, exceso e logo afoguei en vino toda lembranza do feito.

Entrementres, o gato foi recuperándose de maneira paulatina. A tunca do ollo ausente presentaba un aspecto espantoso, mais o animal non parecía sufrir xa dor ningunha. Andaba pola casa como de costume, pero, como cabería esperar, fuxía espavorecido ante a miña proximidade. Ao principio aínda me quedaba bastante corazón para sentir pena ante a evidente animadversión' por parte dunha criatura que outrora tanto me quixera. Mais tal sentimento axiña deixou paso á irritación. E despois chegou, para a miña definitiva e irrevogable perdición, o espírito da perversidade. Deste espírito a filosofía non dá conta. Non obstante, estou tan certo de que a miña alma existe como de que a perversidade é un dos impulsos primitivos da condición humana, unha das indivisibles facultades ou sentimentos primarios que guían o carácter do home. Quen non cometeu nun cento de ocasións algunha acción vil ou estúpida, sen outra razón que o feito de saber que non debería cometela? Acaso non ternos unha inclinación constante, e oposta ao noso bo entendemento, a violarmos a lei, simplemente porque sabemos que é a lei? O espírito da perversidade, como dicía, ven para traerme a perdición definitiva. E foi esta inconmensurable querenza da alma por degradarse, por empregar a violencia contra a súa propia natureza, por facer o mal polo mal, o que me instou a continuar e finalmente consumar o dano que en lle inflixira ao inocente animal. Unha mañá, a sangue frío, púxenlle un lazo arredor do pescozo e afórqueino colgándoo da galla dunha árbore; aforqueino coas lágrimas a caerme dos ollos e co máis amargo remorso no corazón; aforqueino porque sabía que el me amara, e porque sentía que el non me dera ningún motivo de ofensa; aforqueino porque sabía que así cometía pecado, un pecado mortal que había de pór en perigo a miña alma inmortal deixándoa -se tal cousa é posible- alén do alcance da infinita misericordia do Deus máis misericordioso e terrible.

Durante a noite daquela xornada en que se cometeu esta crueldade, acordei do sono cos berros que avisaban dun incendio. As cortinas do meu dormitorio estaban a arder. Toda a casa estaba en chamas. Con gran dificultade, a miña muller, un criado e eu escapamos da conflagración. A desfeita foi completa. Todas as minas riquezas mundanas quedaron devoradas, e desde entón entregueime á desesperación. (...)

o caderno dourado; limiar

capa da 1º edición orixinal
1962

The shape of this novel is as follows:

There is a skeleton, or frame, called Free Women, which is a conventional short novel, about 60,000 words long, and which could stand by itself. But it is divided into five sections and separated by stages of the four Notebooks, Black, Red, Yellow and Blue. The Notebooks are kept by Anna Wulf, a central character of Free Women. She keeps four, and not one because, as she recognizes, she has to separate things off from each other, out of fear of chaos, of formlessness — of breakdown. Pressures, inner and outer, end the Notebooks; a heavy black line is drawn across the page of one after another. But now that they are finished, from their fragments can come something new, The Golden Notebook.

Throughout the Notebooks people have discussed, theorized, dogmatized, labelled, compartmented — sometimes in voices so general and representative of the time that they are anonymous, you could put names to them like those in the old Morality Plays, Mr Dogma and Mr I-am-Free-Because-I-Belong-Nowhere, Miss I-Must-Have-Love-and-Happiness and Mrs I-Have-to-be-Good-At-Everything-I-Do, Mr Where-is-a-Real-Woman? and Miss Where-is-a-Real-Man?, Mr I’m-Mad-Because-They-Say-I-Am, and Miss Life-Through-Experiencing-Everything, Mr I-Make-Revolution-and-Therefore-I-Am, and Mr and Mrs If-We-Deal-Very-Well-With-This-Small-Problem-Then-Perhaps-We-Can- Forget-We-Daren’t-Look-at-The-Big-Ones. But they have also reflected each other, been aspects of each other, given birth to each other’s thoughts and behaviour — are each other, form wholes. In the inner Golden Notebook, things have come together, the divisions have broken down, there is formlessness with the end of fragmentation — the triumph of the second theme, which is that of unity. Anna and Saul Green the American ‘break down’. They are crazy, lunatic, mad — what you will. They ‘break down’ into each other, into other people, break through the false patterns they have made of their pasts, the patterns and formulas they have made to shore up themselves and each other, dissolve. They hear each other’s thoughts, recognize each other in themselves. Saul Green, the man who has been envious and destructive of Anna, now supports her, advises her, gives her the theme for her next book, Free Women — an ironical title, which begins: ‘The two women were alone in the London flat.’ And Anna, who has been jealous of Saul to the point of insanity, possessive and demanding, gives Saul the pretty new notebook,The Golden Notebook, which she has previously refused to do, gives him the theme for his next book, writing in it the first sentence: ‘On a dry hillside in Algeria a soldier watched the moonlight glinting on his rifle.’ In the inner Golden Notebook, which is written by both of them, you can no longer distinguish between what is Saul and what is Anna, and between them and the other people in the book.

This theme of ‘breakdown’, that sometimes when people ‘crack up’ it is a way of self-healing, of the inner self’s dismissing false dichotomies and divisions, has of course been written about by other people, as well as by me, since then. But this is where, apart from the odd short story, I first wrote about it. Here it is rougher, more close to experience, before experience has shaped itself into thought and pattern — more valuable perhaps because it is rawer material.

But nobody so much as noticed this central theme, because the book was instantly belittled, by friendly reviewers as well as by hostile ones, as being about the sex war, or was claimed by women as a useful weapon in the sex war.

I have been in a false position ever since, for the last thing I have wanted to do was to refuse to support women.

To get the subject of Women’s Liberation over with — I support it, of course, because women are second-class citizens, as they are saying energetically and competently in many countries. It can be said that they are succeeding, if only to the extent they are being seriously listened to. All kinds of people previously hostile or indifferent say: ‘I support their aims but I don’t like their shrill voices and their nasty ill-mannered ways.’ This is an inevitable and easily recognizable stage in every revolutionary movement: reformers must expect to be disowned by those who are only too happy to enjoy what has been won for them. I don’t think that Women’s Liberation will change much though — not because there is anything wrong with its aims, but because it is already clear that the whole world is being shaken into a new pattern by the cataclysms we are living through: probably by the time we are through, if we do get through at all, the aims of Women’s Liberation will look very small and quaint.

www.lettersofnote.com

The Golden Notebook

Doris Lessing

1962

texto traducido ao galego por Eva Almazán e publicado como

o caderno dourado

Vigo, Galaxia, 2009

A forma desta novela é a seguinte:

Hai un esqueleto, ou unha armazón, que baixo o título Mulleres liberadas constitúe unha novela breve convencional, dunhas 60.000 palabras, e que podería sosterse por si mesma. Aparece dividida, non obstante, en cinco partes, mediante a intercalación das fases dos catro cadernos, negro, vermello, amarelo e azul. Os cadernos escríbeos Anna Wulf, unha das protagonistas de Mulleres liberadas. Redacta catro cadernos, e non un, porque percibe a necesidade de discriminar, movida polo temor do caos, da amorfia, da desintegración. As presións, tanto internas coma externas, marcan a fin dos cadernos: unha grosa raia negra acaba atravesando a páxina de todos eles, un detrás do outro. Xa abandonados, non obstante, dos seus fragmentos pode xurdir algo novo: O caderno dourado.

Nas páxinas dos cadernos a xente teoriza, dogmatiza, etiqueta, compartimenta, as veces con voces tan xerais e tan representativas da súa época que resultan anónimas, que poderían recibir nomes ao modo das moralidades medievais, o señor Dogma e o señor Son-libre-porque-non-teño-lugar-fixo, a señorita Teño-que-atopar-o-amor-e-a-felicidade e a señora Teño-que-sobresaír-en-todo-canto-fago, o señor Onde-van-asmulleres-de-verdade e a señorita Onde-van-os-homes-de-verdade, o señor Estou-tolo-porque-os-demais-din-que-o-estou e a señorita Vivir-é-experimentalo-todo, o señor Fago-a-revolución-logo-existo e o matrimonio Se-resolvemos-moi-beneste-problemiña-daquela-igual-damos-esquecido-que-non-ousamos-enfrontarnos-aos-grandes. Mais esas persoas tamén se reflicten entre si, son facetas uns dos outros, paren os pensamentes e os comportamentos dos demais, son os outros, forman totalidades. No caderno dourado do interior encáixase todo, esboróanse as divisións, chega a amorfia coa fin da fragmentación; é o triunfo do segundo motivo, a saber, a unidade. Anna e o americano Saul Green "esboróanse". Están tolos, loucos, dementes: chámaselle o que se queira. "Esboróanse" e os anacos dun mestúranse cos do outro, caen dentro doutras persoas, rachan coas pautas falsas en que converteron o seu pasado, disólvense os modelos e as fórmulas que os dous crearon como apuntalamento de si mesmos. Oen os pensamentos do outro, recoñecen o outro en si mesmos. Saul Green, o home que envexou a Anna e desexou destruíla, apóiaa agora, dálle consello, fornécea dun tema para o seu seguinte libro, Mulleres liberadas -irónico título-, que comeza así: "As dúas mulleres estaban soas no piso de Londres". E Anna, cuxos celos por Saul chegaron ao extremo da demencia, que se mostrou posesiva e esixente, regálalle a Saul o precioso caderno novo, o cadera dourado que anteriormente lle negara, e proporciónalle o tema do seu seguinte libro ao escribirlle nel a primeira frase: "Na ladeira reseca dun monte alxeriano, o soldado contemplaba o escintileo do luar no rifle". No caderno dourado do interior, que escribiron entrambos os dous, xa non se pode distinguir o que é Saul do que é Anna, nin separalos a eles das outras persoas do libro.

Este tema do "esboroamento", a idea de que ás veces a "crebadura" das persoas constitúe unha forma de autocuración, o motivo do eu interior que desbota as falsas dicotomías e divisións, xa foi tratado desde entón, non cabe dúbida, por outros escritores, entre eles eu mesma. Mais este texto foi o primeiro -con excepción dalgún relato breve- en que escribías sobre ese tema. O tratamento é máis basto, máis próximo á experiencia, antes de que adoptase forma de idea e modelo; talvez por ser un material menos elaborado sexa tamén máis valioso.

Mais ninguén chegou sequera a recoñecer que ese era o tema central do texto, pois o libro foi degradado instantaneamente, tanto polos críticos eloxiosos coma polos hostís, á categoría de novela sobre a guerra de sexos, ou foi brandido polas mulleres como arma práctica nesa guerra.

Desde entón encóntrome nunha situación comprometida, porque o último que desexei nunca foi negarlles o meu apoio as mulleres.

capa da edición galega

Saquemos definitivamente do medio a cuestión da liberación feminina: estou a favor, por suposto, porque as mulleres somos cidadás de segunda, tal e como elas mesmas están a expresar con enerxía e competencia en moitos países. Pódese dicir que a iniciativa ten éxito, aíndá que so sexa porque conseguen que as escoiten e as tomen en serio. Todo tipo de persoas que no pasado as vían con hostilidade ou con indiferenza din agora: "Eu apoio os seus obxectivos, pero desagrádanme as súas voces estridentes e os seus insidiosos malos modos". Trátase dunha fase inevitable e perfectamente recoñecible de calquera movemento revolucionario incipiente: os reformadores han de contar co repudio daqueles que gozan con grande alegría do que outros conquistaron para o seu beneficio. Con todo, non creo que a liberación feminina vaia mudar demasiado as cousas, e non por haber eivas nas súas metas, senón porque xa quedou claro que o mundo enteiro está a acomodarse nun novo modelo por obra das sacudidas cataclísmicas que experimentamos: para cando saiamos desa fase, se algún día saímos, é probable que as, metas da liberación feminina nos parezan insignificantes e pintorescas.

o proceso

capa da 1º edición, 1925

die Verhaftung

Jemand mußte Josef K. verleumdet haben, denn ohne daß er etwas Böses getan hätte, wurde er eines Morgens verhaftet. Die Köchin der Frau Grubach, seiner Zimmervermieterin, die ihm jeden Tag gegen acht Uhr früh das Frühstück brachte, kam diesmal nicht. Das war noch niemals geschehen. K. wartete noch ein Weilchen, sah von seinem Kopfkissen aus die alte Frau, die ihm gegenüber wohnte und die ihn mit einer an ihr ganz ungewöhnlichen Neugierde beobachtete, dann aber, gleichzeitig befremdet und hungrig, läutete er. Sofort klopfte es und ein Mann, den er in dieser Wohnung noch niemals gesehen hatte, trat ein. Er war schlank und doch fest gebaut, er trug ein anliegendes schwarzes Kleid, das, ähnlich den Reiseanzügen, mit verschiedenen Falten, Taschen, Schnallen, Knöpfen und einem Gürtel versehen war und infolgedessen, ohne daß man sich darüber klar wurde, wozu es dienen sollte, besonders praktisch erschien. »Wer sind Sie?« fragte K. und saß gleich halb aufrecht im Bett. Der Mann aber ging über die Frage hinweg, als müsse man seine Erscheinung hinnehmen, und sagte bloß seinerseits: »Sie haben geläutet?« »Anna soll mir das Frühstück bringen«, sagte K. und versuchte, zunächst stillschweigend, durch Aufmerksamkeit und Überlegung festzustellen, wer der Mann eigentlich war. Aber dieser setzte sich nicht allzulange seinen Blicken aus, sondern wandte sich zur Tür, die er ein wenig öffnete, um jemandem, der offenbar knapp hinter der Tür stand, zu sagen: »Er will, daß Anna ihm das Frühstück bringt.« Ein kleines Gelächter im Nebenzimmer folgte, es war nach dem Klang nicht sicher, ob nicht mehrere Personen daran beteiligt waren. Obwohl der fremde Mann dadurch nichts erfahren haben konnte, was er nicht schon früher gewußt hätte, sagte er nun doch zu K. im Tone einer Meldung: »Es ist unmöglich.« »Das wäre neu«, sagte K., sprang aus dem Bett und zog rasch seine Hosen an. »Ich will doch sehen, was für Leute im Nebenzimmer sind und wie Frau Grubach diese Störung mir gegenüber verantworten wird.« Es fiel ihm zwar gleich ein, daß er das nicht hätte laut sagen müssen und daß er dadurch gewissermaßen ein Beaufsichtigungsrecht des Fremden anerkannte, aber es schien ihm jetzt nicht wichtig. Immerhin faßte es der Fremde so auf, denn er sagte: »Wollen Sie nicht lieber hierbleiben?« »Ich will weder hierbleiben, noch von Ihnen angesprochen werden, solange Sie sich mir nicht vorstellen.« »Es war gut gemeint«, sagte der Fremde und öffnete nun freiwillig die Tür. Im Nebenzimmer, in das K. langsamer eintrat, als er wollte, sah es auf den ersten Blick fast genau so aus wie am Abend vorher. Es war das Wohnzimmer der Frau Grubach, vielleicht war in diesem mit Möbeln, Decken, Porzellan und Photographien überfüllten Zimmer heute ein wenig mehr Raum als sonst, man erkannte das nicht gleich, um so weniger, als die Hauptveränderung in der Anwesenheit eines Mannes bestand, der beim offenen Fenster mit einem Buch saß, von dem er jetzt aufblickte. »Sie hätten in Ihrem Zimmer bleiben sollen! Hat es Ihnen denn Franz nicht gesagt?« »Ja, was wollen Sie denn?« sagte K. und sah von der neuen Bekanntschaft zu dem mit Franz Benannten, der in der Tür stehengeblieben war, und dann wieder zurück. Durch das offene Fenster erblickte man wieder die alte Frau, die mit wahrhaft greisenhafter Neugierde zu dem jetzt gegenüberliegenden Fenster getreten war, um auch weiterhin alles zu sehen. »Ich will doch Frau Grubach -«, sagte K., machte eine Bewegung, als reiße er sich von den zwei Männern los, die aber weit von ihm entfernt standen, und wollte weitergehen. »Nein«, sagte der Mann beim Fenster, warf das Buch auf ein Tischchen und stand auf. »Sie dürfen nicht weggehen, Sie sind ja verhaftet.« »Es sieht so aus«, sagte K. »Und warum denn?« fragte er dann. »Wir sind nicht dazu bestellt, Ihnen das zu sagen. Gehen Sie in Ihr Zimmer und warten Sie. Das Verfahren ist nun einmal eingeleitet, und Sie werden alles zur richtigen Zeit erfahren. Ich gehe über meinen Auftrag hinaus, wenn ich Ihnen so freundschaftlich zurede. Aber ich hoffe, es hört es niemand sonst als Franz, und der ist selbst gegen alle Vorschrift freundlich zu Ihnen. Wenn Sie auch weiterhin so viel Glück haben wie bei der Bestimmung Ihrer Wächter, dann können Sie zuversichtlich sein.« K. wollte sich setzen, aber nun sah er, daß im ganzen Zimmer keine Sitzgelegenheit war, außer dem Sessel beim Fenster. »Sie werden noch einsehen, wie wahr das alles ist«, sagte Franz und ging gleichzeitig mit dem andern Mann auf ihn zu. Besonders der letztere überragte K. bedeutend und klopfte ihm öfters auf die Schulter. Beide prüften K.s Nachthemd und sagten, daß er jetzt ein viel schlechteres Hemd werde anziehen müssen, daß sie aber dieses Hemd wie auch seine übrige Wäsche aufbewahren und, wenn seine Sache günstig ausfallen sollte, ihm wieder zurückgeben würden. »Es ist besser, Sie geben die Sachen uns als ins Depot«, sagten sie, »denn im Depot kommen öfters Unterschleife vor und außerdem verkauft man dort alle Sachen nach einer gewissen Zeit, ohne Rücksicht, ob das betreffende Verfahren zu Ende ist oder nicht. Und wie lange dauern doch derartige Prozesse, besonders in letzter Zeit! Sie bekämen dann schließlich allerdings vom Depot den Erlös, aber dieser Erlös ist erstens an sich schon gering, denn beim Verkauf entscheidet nicht die Höhe des Angebotes, sondern die Höhe der Bestechung, und weiter verringern sich solche Erlöse erfahrungsgemäß, wenn sie von Hand zu Hand und von Jahr zu Jahr weitergegeben werden.« K. achtete auf diese Reden kaum, das Verfügungsrecht über seine Sachen, das er vielleicht noch besaß, schätzte er nicht hoch ein, viel wichtiger war es ihm, Klarheit über seine Lage zu bekommen; in Gegenwart dieser Leute konnte er aber nicht einmal nachdenken, immer wieder stieß der Bauch des zweiten Wächters - es konnten ja nur Wächter sein - förmlich freundschaftlich an ihn, sah er aber auf, dann erblickte er ein zu diesem dicken Körper gar nicht passendes trockenes, knochiges Gesicht mit starker, seitlich gedrehter Nase, das sich über ihn hinweg mit dem anderen Wächter verständigte. Was waren denn das für Menschen? Wovon sprachen sie? Welcher Behörde gehörten sie an? K. lebte doch in einem Rechtsstaat, überall herrschte Friede, alle Gesetze bestanden aufrecht, wer wagte, ihn in seiner Wohnung zu überfallen? Er neigte stets dazu, alles möglichst leicht zu nehmen, das Schlimmste erst beim Eintritt des Schlimmsten zu glauben, keine Vorsorge für die Zukunft zu treffen, selbst wenn alles drohte. Hier schien ihm das aber nicht richtig, man konnte zwar das Ganze als Spaß ansehen, als einen groben Spaß, den ihm aus unbekannten Gründen, vielleicht weil heute sein dreißigster Geburtstag war, die Kollegen in der Bank veranstaltet hatten, es war natürlich möglich, vielleicht brauchte er nur auf irgendeine Weise den Wächtern ins Gesicht zu lachen, und sie würden mitlachen, vielleicht waren es Dienstmänner von der Straßenecke, sie sahen ihnen nicht unähnlich - trotzdem war er diesmal, förmlich schon seit dem ersten Anblick des Wächters Franz, entschlossen, nicht den geringsten Vorteil, den er vielleicht gegenüber diesen Leuten besaß, aus der Hand zu geben. Darin, daß man später sagen würde, er habe keinen Spaß verstanden, sah K. eine ganz geringe Gefahr, wohl aber erinnerte er sich - ohne daß es sonst seine Gewohnheit gewesen wäre, aus Erfahrungen zu lernen - an einige, an sich unbedeutende Fälle, in denen er zum Unterschied von seinen Freunden mit Bewußtsein, ohne das geringste Gefühl für die möglichen Folgen, sich unvorsichtig benommen hatte und dafür durch das Ergebnis gestraft worden war. Es sollte nicht wieder geschehen, zumindest nicht diesmal; war es eine Komödie, so wollte er mitspielen.

Noch war er frei. »Erlauben Sie«, sagte er und ging eilig zwischen den Wächtern durch in sein Zimmer. »Er scheint vernünftig zu sein«, hörte er hinter sich sagen. In seinem Zimmer riß er gleich die Schubladen des Schreibtischs auf, es lag dort alles in großer Ordnung, aber gerade die Legitimationspapiere, die er suchte, konnte er in der Aufregung nicht gleich finden. Schließlich fand er seine Radfahrlegitimation und wollte schon mit ihr zu den Wächtern gehen, dann aber schien ihm das Papier zu geringfügig und er suchte weiter, bis er den Geburtsschein fand. Als er wieder in das Nebenzimmer zurückkam, öffnete sich gerade die gegenüberliegende Tür und Frau Grubach wollte dort eintreten. Man sah sie nur einen Augenblick, denn kaum hatte sie K. erkannt, als sie offenbar verlegen wurde, um Verzeihung bat, verschwand und äußerst vorsichtig die Tür schloß. »Kommen Sie doch herein«, hatte K. gerade noch sagen können. Nun aber stand er mit seinen Papieren in der Mitte des Zimmers, sah noch auf die Tür hin, die sich nicht wieder öffnete, und wurde erst durch einen Anruf der Wächter aufgeschreckt, die bei dem Tischchen am offenen Fenster saßen und, wie K. jetzt erkannte, sein Frühstück verzehrten. »Warum ist sie nicht eingetreten?« fragte er. »Sie darf nicht«, sagte der große Wächter. »Sie sind doch verhaftet.« »Wie kann ich denn verhaftet sein? Und gar auf diese Weise?« »Nun fangen Sie also wieder an«, sagte der Wächter und tauchte ein Butterbrot ins Honigfäßchen. »Solche Fragen beantworten wir nicht.« »Sie werden sie beantworten müssen«, sagte K. »Hier sind meine Legitimationspapiere, zeigen Sie mir jetzt die Ihrigen und vor allem den Verhaftbefehl.« »Du lieber Himmel!« sagte der Wächter. »Daß Sie sich in Ihre Lage nicht fügen können und daß Sie es darauf angelegt zu haben scheinen, uns, die wir Ihnen jetzt wahrscheinlich von allen Ihren Mitmenschen am nächsten stehen, nutzlos zu reizen!« »Es ist so, glauben Sie es doch«, sagte Franz, führte die Kaffeetasse, die er in der Hand hielt, nicht zum Mund, sondern sah K. mit einem langen, wahrscheinlich bedeutungsvollen, aber unverständlichen Blick an. K. ließ sich, ohne es zu wollen, in ein Zwiegespräch der Blicke mit Franz ein, schlug dann aber doch auf seine Papiere und sagte: »Hier sind meine Legitimationspapiere.« »Was kümmern uns denn die?« rief nun schon der große Wächter. »Sie führen sich ärger auf als ein Kind. Was wollen Sie denn? Wollen Sie Ihren großen, verfluchten Prozeß dadurch zu einem raschen Ende bringen, daß Sie mit uns, den Wächtern, über Legitimation und Verhaftbefehl diskutieren? Wir sind niedrige Angestellte, die sich in einem Legitimationspapier kaum auskennen und die mit Ihrer Sache nichts anderes zu tun haben, als daß sie zehn Stunden täglich bei Ihnen Wache halten und dafür bezahlt werden. Das ist alles, was wir sind, trotzdem aber sind wir fähig, einzusehen, daß die hohen Behörden, in deren Dienst wir stehen, ehe sie eine solche Verhaftung verfügen, sich sehr genau über die Gründe der Verhaftung und die Person des Verhafteten unterrichten. Es gibt darin keinen Irrtum. Unsere Behörde, soweit ich sie kenne, und ich kenne nur die niedrigsten Grade, sucht doch nicht etwa die Schuld in der Bevölkerung, sondern wird, wie es im Gesetz heißt, von der Schuld angezogen und muß uns Wächter ausschicken. Das ist Gesetz. Wo gäbe es da einen Irrtum?« »Dieses Gesetz kenne ich nicht«, sagte K. »Desto schlimmer für Sie«, sagte der Wächter. »Es besteht wohl auch nur in Ihren Köpfen«, sagte K., er wollte sich irgendwie in die Gedanken der Wächter einschleichen, sie zu seinen Gunsten wenden oder sich dort einbürgern. Aber der Wächter sagte nur abweisend: »Sie werden es zu fühlen bekommen.« Franz mischte sich ein und sagte: »Sieh, Willem, er gibt zu, er kenne das Gesetz nicht, und behauptet gleichzeitig, schuldlos zu sein.« »Du hast ganz recht, aber ihm kann man nichts begreiflich machen«, sagte der andere. K. antwortete nichts mehr; muß ich, dachte er, durch das Geschwätz dieser niedrigsten Organe - sie geben selbst zu, es zu sein - mich noch mehr verwirren lassen? Sie reden doch jedenfalls von Dingen, die sie gar nicht verstehen. Ihre Sicherheit ist nur durch ihre Dummheit möglich. Ein paar Worte, die ich mit einem mir ebenbürtigen Menschen sprechen werde, werden alles unvergleichlich klarer machen als die längsten Reden mit diesen. Er ging einige Male in dem freien Raum des Zimmers auf und ab, drüben sah er die alte Frau, die einen noch viel älteren Greis zum Fenster gezerrt hatte, den sie umschlungen hielt. K. mußte dieser Schaustellung ein Ende machen: »Führen Sie mich zu Ihrem Vorgesetzten«, sagte er. »Wenn er es wünscht; nicht früher«, sagte der Wächter, der Willem genannt worden war. »Und nun rate ich Ihnen«, fügte er hinzu, »in Ihr Zimmer zu gehen, sich ruhig zu verhalten und darauf zu warten, was über Sie verfügt werden wird. Wir raten Ihnen, zerstreuen Sie sich nicht durch nutzlose Gedanken, sondern sammeln Sie sich, es werden große Anforderungen an Sie gestellt werden. Sie haben uns nicht so behandelt, wie es unser Entgegenkommen verdient hätte, Sie haben vergessen, daß wir, mögen wir auch sein was immer, zumindest jetzt Ihnen gegenüber freie Männer sind, das ist kein kleines Übergewicht. Trotzdem sind wir bereit, falls Sie Geld haben, Ihnen ein kleines Frühstück aus dem Kaffeehaus drüben zu bringen.«

der Prozess

Franz Kafka

obra completada en 1915

traducida ao galego por Xosé María García Álvarez e publicada como

O proceso

Compostela, Sotelo Blanco, 2003

a detención

Alguén debera difamar a Josef K. porque unha mañá, sen que nada malo fixese, foi detido. Todos os días a iso das oito, a cociñeira da señora Grubach, a súa caseira, traíalle o almorzo; pero aquela vez non veu. Nunca tal ocorrera antes. K. aínda agardou un anaco, ollou dende a súa almofada a anciá que vivía en fronte e que o observaba cunha curiosidade absolutamente impropia dela; pero logo, ó mesmo tempo estrañado e famento, tocou o timbre. De seguido, petaron na porta; e entrou un home que nunca antes vira naquela casa. Era delgado e non obstante rexo; levaba un traxe negro e axustado provisto, a semellanza da roupa dos exploradores, de diferentes pregaduras, petos, fibelas e botóns, amais dun cinturón; e, por iso, aínda que non estivese claro para qué debía servir todo aquilo, parecía moi práctico. «¿Quen é vostede?», preguntou K., incorporándose a medias na cama. O home, sen embargo, pasou por alto a pregunta, como se houbese que tolerar sen máis a súa presencia e, pola súa vez, dixo tan só: «¿Chamou vostede?» «Anna ten que traerme o almorzo», dixo K. e, manténdose de inicio á expectativa, intentou descubrir e determinar quén era realmente aquel home. Pero este non deixou que o observasen durante moito tempo, senón que foi ata a porta e abriuna un chisto para lle dicir a alguén que evidentemente se encontraba xusto detrás: «Quere que Anna lle traía o almorzo». Na estancia veciña oíuse unha breve gargallada; polo son, ben podía ser que houbese por alí varias persoas. A pesar de que o descoñecido non puidera, deste xeito, decatarse de nada que non soubese con anterioridade, agora díxolle a K., no ton de quen informa: «Non é posible». «Estrañaríame», dixo K.; saltou da cama e puxo de contado os pantalóns. «Quero ver agora mesmo qué clase de xente hai na outra estancia e cómo a señora Grubach me xustifica esta intromisión». Axiña caeu na conta de que non debera dicir aquilo en voz alta e que así estaba a recoñecer dalgunha maneira o dereito a vixialo do descoñecido; non obstante, isto non lle parecía agora importante. Polo menos, así o entendeu o descoñecido, porque lle dixo: «¿Non prefire quedar aquí?». «Nin quero seguir aquí, nin lle hei dirixir a palabra mentres vostede non se presente». «Foi coa mellor intención», dixo o descoñecido e abriu voluntariamente a porta. A estancia veciña, na que K. entrou máis de vagar do que pretendía, a primeira vista ofrecía case o mesmo aspecto que a noite anterior. Tratábase do cuarto de estar da señora Grubach; quizais había hoxe naquela estancia ateigada de mobles, tapetes, porcelanas e fotografías un pouco máis de espacio que de costume. Non se chegaba a acertar o motivo, sobre todo porque o cambio principal consistía na presencia dun home sentado, ó pé da ventá, cun libro do que agora alzaba a vista. «Debería quedar no seu cuarto. ¿Seica non llo dixo Franz?». «Si que mo dixo, pero ¿que quere vostede?», preguntou K. e desviou a mirada dende o home que acababa de coñecer ó chamado Franz, que seguía de pé na porta, para logo volverse de novo cara ó primeiro. A través da ventá aberta víase de novo a anciá que, con verdadeira curiosidade senil, se asomara agora á ventá do outro lado da rúa para non perderse nada. «Quero ver axiña a señora Grubach», dixo K.; fixo un movemento como para afastarse dos dous homes, aínda que estaban mol separados del e fixo por avanzar. «Non», dixo o home da ventá; lanzou o libro sobre unha mesiña e ergueuse. «Non pode marchar, vostede está detido». «Así parece», dixo K. «¿E por que?», preguntou logo. «Non somos os encargados de llo dicir. Volva ó seu cuarto e espere. Agora vén de iniciarse o procedemento, saberá todo ó seu debido tempo. Excédome no meu cometido tratando de persuadilo amigablemente. Espero que non escoite isto ninguén máis á parte de Franz que, contra todas as normas, tamén se mostra amable con vostede. Se no futuro ten tanta sorte coma coa designación do seu vixiante, daquela pode sentirse confiado». K. quixo sentar, pero entón advertiu que non había ningún asento en todo o cuarto fóra da butaca ó pé da ventá. «Xa verá cánto hai de certo en todo isto», dixo Franz, achegándoselle xunto ó outro home. Este último, en especial, avantaxaba a K. en altura e, de vez en cando, dáballe nas costas. Ambos os dous examinaron o pixama de K. e comentaron que agora habería de vestir unha camisa de moita peor calidade; que eles, así pois, lle gardarían tanto aquela camisa coma o resto da roupa e que, se o seu caso se resolvía favorablemente, lla devolverían de novo. «É mellor que nos entregue as cousas a nós e non ó depósito», dixeron; «pois no depósito hai moitas subtraccións; á parte de que alí se venden os obxectos despois dun certo tempo, sen consideración polo feito de que o procedemento do caso estea ou non concluído. ¡E dun tempo a esta parte, canto non duran esta clase de procesos! Ó final de todo recíbese o producto da venda do depósito; pero, de primeiras, este xa é pequeno en si mesmo porque coa venda non se decide a contía da oferta, senón a contía do suborno; e, en segundo lugar, porque o producto desa venda, como indica a experiencia, vai reducíndose ano tras ano ó pasar de man en man». K. a penas lle prestou atención a aquelas palabras; non lle outorgaba moito valor ó dereito, que quizais aínda tiña, a dispoñer das súas cousas; moito máis importante para el era aclarar a súa situación. Sen embargo, nin sequera daba pensado en presencia daquela xente. Unha e outra vez sentíase empurrado pola barriga do segundo dos gardas -non podían ser máis que gardas- de xeito case amigable. Sen embargo, ó erguer a vista, vía, en desacordo con aquel voluminoso corpo, un rostro seco e osudo, co nariz forte e torcido; un rostro que se entendía por enriba da súa cabeza co outro garda. Así pois, ¿que clase de xente era? ¿De que falaban? ¿A que organismo oficial pertencían? Aínda así, K. vivía nun estado de dereito; en todas partes reinaba a paz, todas as leis se mantiñan en vigor; ¿quen se atrevía a asaltalo na súa vivenda? Polo demais, sempre tendía a tomar todo do mellor xeito posible, a crer no peor so cando chegaba, a non tomar precaucións fronte ó futuro, por máis que todo constituíse unha ameaza. Agora, sen embargo, non lle parecía adecuada aquela actitude; é verdade que se podía considerar todo como unha broma, como unha broma de mal gusto que, por razóns descoñecidas -quizais porque facía hoxe trinta anos-, prepararan os seus compañeiros do banco. Por suposto que era posible. Quizais só cumpría rir na cara dos gardas, e eles secundaríano. Quizais eran uns galopíns sacados de calquera parte; o aspecto tíñano. Esta vez, sen embargo, case dende o momento en que viu o garda Franz, estaba decidido a conservar ata a máis pequena vantaxe que posuíse sobre aquela xente. Nisto, en que se dixese máis tarde que non entendía unha broma, K. albiscou un perigo moi menor. Con todo, sen que de ordinario fose o seu costume aprender das experiencias, lembraba ben uns sucesos en si mesmos insignificantes nos que, a diferencia dos seus amigos, se conducira ás toas de xeito consciente, sen consideración ningunha polas posibles consecuencias; algo polo que ó final tivera que pagar. Non debía volver a suceder, polo menos nesta ocasión. Se se trataba dunha comedia, quería participar.

Aínda estaba libre. «Con permiso», dixo e pasou á présa por entre os gardas, camiño do seu cuarto. «Parece que se comporta razoablemente», sentiu dicir detrás del. No seu cuarto, abriu de inmediato os caixóns do escritorio. Dentro estaba todo perfectamente ordenado; pero xusto a súa documentación, que era o que procuraba, non a atopou de contado por culpa da excitación. Por fin deu co documento da súa bicicleta e quixo entregárllelo axiña ós gardas; pero logo considerou aquel papel insignificante por demais e seguiu buscando ata dar coa partida de nacemento. Xusto cando volvía á estancia veciña, abriuse a porta de en fronte; e a señora Grubach quixo entrar. Foi só un momento porque, a penas recoñeceu a K., quedou obviamente confusa; desculpouse, retirouse e, por último, pechou a porta con coidado. «Entre», aínda chegou a dicir el. Agora, sen embargo, atopábase en medio do cuarto cos seus papeis; ollou de novo cara á porta, que xa non volveu abrirse, e sobresaltouse coa chamada dos gardas que sentaran xunto á mesiña ó pé da ventá aberta e que, como comprobou K. agora, comían o seu almorzo. «¿Por que non entrou ela?», preguntou. «Non pode», dixo o garda máis alto. Vostede seque detido». «¿Como é posible que estea detido e deste xeito, ademais?» «Daquela, volve agora coas mesuras», dixo o garda e mollou unha rebanda de manteiga no tarro do mel. «Non respondemos tales preguntas». «Terá que respondelas», dixo K. «Velaquí está a miña documentación; amóseme agora a súa e, sobre todo, a orde de detención». «¡Vaia por Deus!», dixo o garda; «está claro que non pode aceptar a súa situación e aínda por riba parece empeñado en amolarnos inutilmente; a nós, que agora probablemente somos, de entre todas, as persoas máis achegadas a vostede». «Élle así, ¿por que non o cre?», dixo Franz; que non levou á boca a taza de café que sostiña na man, senón que observou a K. cunha ollada longa e moi significativa, aínda que incomprensible. Sen querer, K. deu en intercambiar olladas con Franz; logo, sen embargo, colleu os seus papeis e dixo: «Velaí a miña documentación». «¡E a nós que nos importa!», exclamou daquela o garda máis alto. «Compórtase peor que un neno. ¿Que pretende? ¿Pretende con isto chegar axiña ó final do seu maldito gran proceso? ¿Discutir connosco, os gardas, acerca de documentos de identidade e de ordes de detención? Somos humildes empregados que case non entenden de documentos de identidade e que non teñen outra cousa que facer no seu caso que cumprir as correspondentes dez horas diarias de vixilancia, que para iso nos pagan. Iso é todo o que nós somos, aínda a pesar de que podemos comprender que os funcionarios superiores dos que dependemos, antes de ordenar unha detención así, se informan concienciudamente sobre os motivos da detención e sobre o detido. Acerca disto non hai erro posible. A nosa Administración, polo que coñecemos, e coñecemos tan só os niveis máis baixos, non procura a culpa entre a poboación, senón que, como di a lei, é atraída pola culpa e ten que enviarnos a nós, os gardas. Velaí a lei. ¿Onde ía haber erro?». «Non coñezo en tal lei¡», dixo K. «Tanto peor para vostede», dixo o garda. «Tan só existe nas súas cabezas», dixo K., que quería penetrar como fose nos pensamentos dos gardas para volvelos ó seu favor ou afacerse a eles. Pero o garda limitouse a dicir fríamente: «Xa se informará». Franz interveu para dicir: «Fíxese, Willem; admite que descoñece a lei e, á vez, afirma que é inocente». «Levas toda a razón, pero non se lle pode facer entender nada», dixo o outro. K. xa non respondeu. ¿Debo deixarme confundir, pensou, pola leria destes funcionarios subalternos, que iso foi o que admitiron ser? Falan de cousas das que, en calquera caso, malamente entenden algo. A súa seguridade baséase exclusivamente na súa estupidez. Un par de palabras con alguén que estea á miña altura han servir para aclaralo todo mellor que a máis longa das conversas con estes. Foi varias veces dun lado a outro polo espacio libre do cuarto; en fronte viu a anciá, que levara ata a ventá a un vello aínda de maior idade ó que tiña abrazado. K. debía poñerlle fin a aquel espectáculo: «Lévenme onda o seu superior», dixo. «Cando el o desexe, non antes», dixo o garda que respondía por Willem. «E agora aconséllolle -recomendou- que volva ó seu cuarto e, sen moverse de alí, agarde polo que se dispoña acerca de vostede. Aconsellámoslle que non se extravíe con pensamentos inútiles, e prepárese porque se lle vai esixir moito. Non nos tratou como se merecía a nosa boa vontade; esqueceu que, con independencia do que se poida pensar, somos, agora polo menos e ó contrario que vostede, homes libres; que non é unha pequena diferencia. Con todo, estamos dispostos, se ten diñeiro, a traerlle un almorciño da cafetería de en fronte».

a metamorfose

die Verwandlung
capa dunha das primeiras edicións
1916

Als Gregor Samsa eines Morgens aus unruhigen Träumen erwachte, fand er sich in seinem Bett zu einem ungeheueren Ungeziefer verwandelt. Er lag auf seinem panzerartig harten Rücken und sah, wenn er den Kopf ein wenig hob, seinen gewölbten, braunen, von bogenförmigen Versteifungen geteilten Bauch, auf dessen Höhe sich die Bettdecke, zum gänzlichen Niedergleiten bereit, kaum noch erhalten konnte. Seine vielen, im Vergleich zu seinem sonstigen Umfang kläglich dünnen Beine flimmerten ihm hilflos vor den Augen.

»Was ist mit mir geschehen?«, dachte er. Es war kein Traum. Sein Zimmer, ein richtiges, nur etwas zu kleines Menschenzimmer, lag ruhig zwischen den vier wohlbekannten Wänden. Über dem Tisch, auf dem eine auseinandergepackte Musterkollektion von Tuchwaren ausgebreitet war - Samsa war Reisender - hing das Bild, das er vor kurzem aus einer illustrierten Zeitschrift ausgeschnitten und in einem hübschen, vergoldeten Rahmen untergebracht hatte. Es stellte eine Dame dar, die mit einem Pelzhut und einer Pelzboa versehen, aufrecht dasaß und einen schweren Pelzmuff, in dem ihr ganzer Unterarm verschwunden war, dem Beschauer entgegenhob.

Gregors Blick richtete sich dann zum Fenster, und das trübe Wetter - man hörte Regentropfen auf das Fensterblech aufschlagen - machte ihn ganz melancholisch. »Wie wäre es, wenn ich noch ein wenig weiterschliefe und alle Narrheiten vergäße«, dachte er, aber das war gänzlich undurchführbar, denn er war gewöhnt, auf der rechten Seite zu schlafen, konnte sich aber in seinem gegenwärtigen Zustand nicht in diese Lage bringen. Mit welcher Kraft er sich auch auf die rechte Seite warf, immer wieder schaukelte er in die Rückenlage zurück. Er versuchte es wohl hundertmal, schloß die Augen, um die zappelnden Beine nicht sehen zu müssen, und ließ erst ab, als er in der Seite einen noch nie gefühlten, leichten, dumpfen Schmerz zu fühlen begann. »Ach Gott«, dachte er, »was für einen anstrengenden Beruf habe ich gewählt! Tag aus, Tag ein auf der Reise. Die geschäftlichen Aufregungen sind viel größer, als im eigentlichen Geschäft zu Hause, und außerdem ist mir noch diese Plage des Reisens auferlegt, die Sorgen um die Zuganschlüsse, das unregelmäßige, schlechte Essen, ein immer wechselnder, nie andauernder, nie herzlich werdender menschlicher Verkehr. Der Teufel soll das alles holen!« Er fühlte ein leichtes Jucken oben auf dem Bauch; schob sich auf dem Rücken langsam näher zum Bettpfosten, um den Kopf besser heben zu können; fand die juckende Stelle, die mit lauter kleinen weißen Pünktchen besetzt war, die er nicht zu beurteilen verstand; und wollte mit einem Bein die Stelle betasten, zog es aber gleich zurück, denn bei der Berührung umwehten ihn Kälteschauer.

Er glitt wieder in seine frühere Lage zurück. »Dies frühzeitige Aufstehen«, dachte er, »macht einen ganz blödsinnig. Der Mensch muß seinen Schlaf haben. Andere Reisende leben wie Haremsfrauen. Wenn ich zum Beispiel im Laufe des Vormittags ins Gasthaus zurückgehe, um die erlangten Aufträge zu überschreiben, sitzen diese Herren erst beim Frühstück. Das sollte ich bei meinem Chef versuchen; ich würde auf der Stelle hinausfliegen. Wer weiß übrigens, ob das nicht sehr gut für mich wäre. Wenn ich mich nicht wegen meiner Eltern zurückhielte, ich hätte längst gekündigt, ich wäre vor den Chef hin getreten und hätte ihm meine Meinung von Grund des Herzens aus gesagt. Vom Pult hätte er fallen müssen! Es ist auch eine sonderbare Art, sich auf das Pult zu setzen und von der Höhe herab mit dem Angestellten zu reden, der überdies wegen der Schwerhörigkeit des Chefs ganz nahe herantreten muß. Nun, die Hoffnung ist noch nicht gänzlich aufgegeben; habe 2 ich einmal das Geld beisammen, um die Schuld der Eltern an ihn abzuzahlen - es dürfte noch fünf bis sechs Jahre dauern -, mache ich die Sache unbedingt. Dann wird der große Schnitt gemacht. Vorläufig allerdings muß ich aufstehen, denn mein Zug fährt um fünf.«

representación de Kafka escribindo
publicada en 'Faro de Vigo'
07 de xaneiro de 2016

Und er sah zur Weckuhr hinüber, die auf dem Kasten tickte. »Himmlischer Vater!«, dachte er. Es war halb sieben Uhr, und die Zeiger gingen ruhig vorwärts, es war sogar halb vorüber, es näherte sich schon dreiviertel. Sollte der Wecker nicht geläutet haben? Man sah vom Bett aus, daß er auf vier Uhr richtig eingestellt war; gewiß hatte er auch geläutet. Ja, aber war es möglich, dieses möbelerschütternde Läuten ruhig zu verschlafen? Nun, ruhig hatte er ja nicht geschlafen, aber wahrscheinlich desto fester. Was aber sollte er jetzt tun? Der nächste Zug ging um sieben Uhr; um den einzuholen, hätte er sich unsinnig beeilen müssen, und die Kollektion war noch nicht eingepackt, und er selbst fühlte sich durchaus nicht besonders frisch und beweglich. Und selbst wenn er den Zug einholte, ein Donnerwetter des Chefs war nicht zu vermeiden, denn der Geschäftsdiener hatte beim Fünfuhrzug gewartet und die Meldung von seiner Versäumnis längst erstattet. Es war eine Kreatur des Chefs, ohne Rückgrat und Verstand. Wie nun, wenn er sich krank meldete? Das wäre aber äußerst peinlich und verdächtig, denn Gregor war während seines fünfjährigen Dienstes noch nicht einmal krank gewesen. Gewiß würde der Chef mit dem Krankenkassenarzt kommen, würde den Eltern wegen des faulen Sohnes Vorwürfe machen und alle Einwände durch den Hinweis auf den Krankenkassenarzt abschneiden, für den es ja überhaupt nur ganz gesunde, aber arbeitsscheue Menschen gibt. Und hätte er übrigens in diesem Falle so ganz unrecht? Gregor fühlte sich tatsächlich, abgesehen von einer nach dem langen Schlaf wirklich überflüssigen Schläfrigkeit, ganz wohl und hatte sogar einen besonders kräftigen Hunger.

die Verwandlung

Franz Kafka

unha obra completada en 1912

traducido ao galego por Xosé María García Álvarez e publicado como

A metamorfose

Compostela, Sotelo Blanco, 1990

Unha mañá, ó espertar dun soño desacougante, Gregor Samsa achouse no seu leito transformado nun insecto monstruoso. Estaba deitado sobre a dura coiraza do seu lombo e, ó erguer un pouco a cabeza, percibiu a forma convexa e pardusca do seu ventre dividido por longas e arqueadas costras, tan altas que o cobertor da cama, que xa estaba a piques de esvarar ó chan, case nin se podía soster sobre Blas. As súas numerosas patas, magoantemente fracas comparadas co grosor normal das pernas de Gregor, buligaban desesperadamente perante os seus ollos.

«¿Que me aconteceu?», pensou. Non, non era ningún soño. A súa habitación, aínda que un pouco pequena, era un verdadeiro dormitorio humano e alí estaba, en calma, no medio das lúas catro paredes, que para el eran ben familiares. Enriba da mesa, sobre a que estaba estendido o contido dun mostrario de panos -Samsa era viaxante- pendía a imaxe que había pouco el recortara dunha revista e encadrara nun bonito marco dourado. Representaba unha dona cun chapeu de pel e un boá tamén de pel; estaba sentada co busto dereito e sostendo fronte ó espectador un enorme manguito de pel no interior do cal desaparecía todo o seu antebrazo.

a metamorfose
capa da edición galega
1990

Despois, Gregor dirixiu a ollada á fiestra; o tempo grisallo -sentíanse cae-las pingas de choiva sobre o beiril de lata da fiestra- meteulle no corpo unha grande melancolía. «¿Como sería se durmise un pouco máis e esquecese todas aquelas tolerías?», pensou. Pero ¡so era unha cousa completamente irrealizable, porque estaba afeito a durmir sobre o costado dereito, pero no seu estado presente non era quen de acadar esa postura. Por máis forza que empregaba en tombarse sobre o seu lado dereito, sempre volvía, abaneándose, a quedar deitado sobre o lombo. Tentouno polo menos cen veces; pechou os ollos para non ter que ve-lo buligar das súas patas e só renunciou a seguir esforzándose cando comezou a sentir nun costado unha dor lixeira, xorda, que aínda nunca experimentara. «¡Vállame Deus!», pensou. «¡Que profesión tan esgotadora escollín! Nin un só día sen saír de viaxe. Os sobresaltos profesionais son moito máis grandes ca na propia sede central da empresa e, aínda por riba, impúxoseme esa praga de ter que andar de viaxe, as preocupacións polos enlaces dos trens, a comida fóra de hora e de mala calidade, unhas relacións humanas sempre cambiantes e curtas que nunca chegan a ser cordiais. ¡Que o demo o leve todo!» Sentiu unha lixeira comechón alá no alto da barriga. Vagarosamente, arrastrándose sobre as costas, foise achegando ata un dos paus da cama para poder erguer mellor a cabeza. Atopou o sitio onde lle picaba: estaba todo cuberto de puntiños brancos, que el non conseguiu explicar. Quixo apalpa-lo sitio cunha pata, pero retirouna no mesmo instante, porque só con tocalo ondas de calafrío lle percorrían o corpo.

Esvarou ata a posición anterior. «Estes madrugóns», pensou, «apárvano a un totalmente. O ser humano precisa do sono. Outros viaxantes levan unha vida de odaliscas. Por poñer un caso, cando a media mañá volvo á fonda para anota-los pedidos, eses señores aínda están sentados, a almorzaren. Se eu me atrevese a face-lo mesmo co xefe que teño, botaríame fóra no intre. Por certo, ¿quen sabe se isto ó mellor non é o que máis me convén? Se non me contivese, por mor de meus pais, xa tiña pedida a baixa hai tempo; presentaríame diante do xefe e coa maior franqueza diríalle o que penso. ¡Seguro que había caer do seu pupitre! Por certo, que tamén é unha teima ben rara esa de sentar no pupitre e dende aquela altura falarlle ó empregado, que, como o xefe é duro de oído, tense que achegar mesmo a carón del. De calquera xeito, aínda non perdín toda a esperanza. En canto teña xuntos os cartos para lle paga-la débeda de meus pais -aínda haberá que agardar uns cinco ou seis anos-, vouno facer sen falta. E daquela producirase a grande ruptura. Pero polo de agora téñome que erguer, porque o meu tren sae ás cinco».

E ergueu a vista cara ó espertador que seguía a face-lo seu tiquetaque sobre a mesa de noite. «¡Deus divino!», dixo para os seus adentros. Eran as seis e media, as agullas do reloxo seguían a avanzar tranquilamente, e mesmo xa pasaba da media. E xa se achegaban ós tres cuartos. ¿Podería ser que, o espertador non soase? Dende a cama víase ben que estaba correctamente posto para as catro da mañá; certo que tivera que soar. ¿Pero sería posible seguir durmindo, coma se nada, con aquel repenique que facía treme-los mobles? De feito, o que se di con tranquilidade tampouco durmira, pero precisamente por iso tivera un sono máis profundo. Pero, ¿que debería facer agora? O próximo tren tiña a saída ás sete; para apañalo tería que bulir coma un tolo, pero o mostrario aínda estaba sen empaquetar e el mesmo aínda non se sentía o que se di alá moi esperto e áxil. E, mesmo se chegase a colle-lo tren, non podería esquivar unha pauliña do xefe, porque o mozo do almacén estaría a esperar polo tren das cinco e xa iría un anaco dende que dera parte da súa ausencia. Aquel rapaz era un monicreque do xefe, servil e carente de entendemento. Mais, ¿que pasaría se mandase aviso de que estaba enfermo? De calquera xeito, iso sería extraordinariamente magoante para el e sospeitoso polo feito de que Gregor, nos seus cinco anos de servicio, aínda non estivera enfermo nin unha soa vez. O máis probable era que viñese o xefe acompañado polo médico do seguro: faríalles reproches a seus pais por causa do lacazán de seu fillo e rexeitaría de raíz tódalas obxeccións coa referencia do médico do seguro, para o cal só existen homes completamente sans, pero preguiceiros. E, a propósito, ¿neste caso faltaríalle toda a razón? De feito, á parte da sensación de somnolencia certamente inexplicable despois da súa Tonga durmida, Gregor atopábase perfectamente ben e, o que aínda é máis, estaba especialmente famento.